ହଠାତ୍ ହୃଦୟର କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏପରି ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସିପିଆର୍ (CPR) ଏକ ଜୀବନରକ୍ଷାକାରୀ ପ୍ରାଥମିକ ସହାୟତା ପଦ୍ଧତି। ଠିକ୍ ସମୟରେ ଏହା ଆରମ୍ଭ କରାଗଲେ ରୋଗୀଙ୍କ ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିପାରେ। କିନ୍ତୁ ସିପିଆର୍ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଦେବା ଉଚିତ, କେଉଁ ସମୟରେ ଏହା ଦେବା ଅନାବଶ୍ୟକ ଏବଂ ଏହାର ସଠିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ, ସେ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଜରୁରୀ।
ସିପିଆର୍ କ’ଣ ଏବଂ କେବେ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ?
ସିପିଆର୍ର ପୂରା ନାମ ହେଉଛି କାର୍ଡିଓପଲମୋନାରି ରିସସିଟେସନ୍ (Cardiopulmonary Resuscitation)। ହୃଦୟ ହଠାତ୍ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଶରୀରର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ମିଳିବା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି ସମୟରେ ଛାତିରେ ନିୟମିତ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନକୁ ଆଂଶିକ ଭାବେ ଜାରି ରଖିବାରେ ସିପିଆର୍ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ହଠାତ୍ ଅଚେତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ଡାକିବା କିମ୍ବା କାନ୍ଧରେ ହାଲୁକା ଥାପୁଡ଼ା ଦେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରୁନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା କେବଳ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ହାଁଫୁଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ହୃଦ୍ଘାତଜନିତ କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ତୁରନ୍ତ ଜରୁରୀକାଳୀନ ଡାକ୍ତରୀ ସହାୟତା ଡାକି ସିପିଆର୍ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
କେଉଁ ସମୟରେ ସିପିଆର୍ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ?
ସମସ୍ତ ଅଚେତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସିପିଆର୍ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ନଦେଇ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ସହାୟତା ଦେବା ଜରୁରୀ।
- ଅଚେତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଚାଲୁଥିଲେ: ଛାତିରେ ଚାପ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଜରୁରୀକାଳୀନ ସହାୟତା ଡାକନ୍ତୁ, ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ତାଲିମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ପାର୍ଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଆନ୍ତୁ।
- ବ୍ୟକ୍ତି ସଚେତନ ଥିଲେ: ସାଧାରଣତଃ ସିପିଆର୍ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ଚିକିତ୍ସା ସହାୟତା ନିଅନ୍ତୁ।
- ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉନଥିଲେ: ଯଦି ସେ ଅଚେତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସାଧାରଣ ନୁହେଁ, ତେବେ ସିପିଆର୍ ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ମନେ ରଖନ୍ତୁ, ଅସ୍ୱାଭାବିକ ହାଁଫିବାକୁ ସାଧାରଣ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ବୋଲି ଭାବିବା ଅନୁଚିତ।
ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସିପିଆର୍ ଦେବେ କିପରି?
ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
୧. ପ୍ରଥମେ ସୁରକ୍ଷା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ: ଘଟଣାସ୍ଥଳରେ ନିଜ ପାଇଁ କୌଣସି ବିପଦ ନଥିବା ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।
୨. ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ: ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତୁ ଏବଂ କାନ୍ଧରେ ହାଲୁକା ଥାପୁଡ଼ା ଦିଅନ୍ତୁ। ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ। ଶ୍ୱାସ ଯାଞ୍ଚ କରିବାରେ ୧୦ ସେକେଣ୍ଡରୁ ଅଧିକ ସମୟ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
୩. ଜରୁରୀକାଳୀନ ସହାୟତା ଡାକନ୍ତୁ: ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଡାକିବା ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ଅଟୋମେଟେଡ୍ ଏକ୍ସଟର୍ନାଲ୍ ଡିଫିବ୍ରିଲେଟର୍ (AED) ଆଣିବାକୁ କୁହନ୍ତୁ। ଭାରତରେ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ସହାୟତା ପାଇଁ ୧୧୨କୁ ଫୋନ୍ କରିପାରିବେ।
୪. ରୋଗୀଙ୍କୁ ସମତଳ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଆନ୍ତୁ: ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପିଠି ପଟକୁ ଶୁଆଇ ଏକ ଶକ୍ତ ଓ ସମତଳ ସ୍ଥାନରେ ରଖନ୍ତୁ।
୫. ଛାତିରେ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ: ଗୋଟିଏ ହାତର ପାପୁଲିର ତଳ ଭାଗକୁ ଛାତିର ଠିକ୍ ମଝିରେ, ଛାତି ହାଡ଼ ଉପରେ ରଖନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟ ହାତକୁ ତା’ ଉପରେ ରଖି ଆଙ୍ଗୁଠିଗୁଡ଼ିକୁ ଛନ୍ଦି ଧରନ୍ତୁ। ହାତକୁ ସିଧା ରଖି ଛାତିକୁ ପ୍ରାୟ ୫ରୁ ୬ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଗଭୀରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାପ ଦିଅନ୍ତୁ।
୬. ଚାପର ଗତି ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ: ପ୍ରତି ମିନିଟ୍ରେ ୧୦୦ରୁ ୧୨୦ ଥର ଛାତିରେ ଚାପ ଦିଅନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାପ ପରେ ଛାତିକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଚାପ ଦେବା ମଧ୍ୟରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିରତି ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
୭. ଡାକ୍ତରୀ ସହାୟତା ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାରି ରଖନ୍ତୁ: ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଚେତନା ଫେରିବା ସହ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେବା, ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ସହାୟତାକାରୀଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବା କିମ୍ବା ଆପଣ ଆଉ ଜାରି ରଖିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିପିଆର୍ ଜାରି ରଖନ୍ତୁ।
ମୁହଁରୁ ଶ୍ୱାସ ଦେବା ଜରୁରୀ କି?
ସିପିଆର୍ରେ ଛାତିରେ ଚାପ ଦେବା ସହ ମୁହଁରୁ ଶ୍ୱାସ ଦେବା ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ହୋଇପାରେ। ଏଥିପାଇଁ ତାଲିମ ଥିଲେ ୩୦ ଥର ଛାତିରେ ଚାପ ଦେବା ପରେ ୨ ଥର ଶ୍ୱାସ ଦିଆଯାଏ। ଯଦି ଆପଣ ଏଥିପାଇଁ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ନୁହନ୍ତି କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ କେବଳ ଛାତିରେ ଚାପ ଦେଇ ସିପିଆର୍ ଜାରି ରଖନ୍ତୁ।
ଶେଷ କଥା
କାର୍ଡିଆକ୍ ଆରେଷ୍ଟ ସମୟରେ ସିପିଆର୍ ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ବଢ଼ିପାରେ। ତେଣୁ ଏହାର ମୌଳିକ ପଦ୍ଧତି ଜାଣିବା ସହ ତାଲିମ ନେବା ମଧ୍ୟ ଜରୁରୀ। ମନେ ରଖନ୍ତୁ, ସିପିଆର୍ ହୃଦୟର ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କରାଇବାର ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଜରୁରୀ ଡାକ୍ତରୀ ଚିକିତ୍ସା ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
