ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ବିବାହକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଆସିଛି। ବିଶେଷକରି ମହିଳାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୟସରେ ବିବାହ କରିବା ନେଇ ସାମାଜିକ ଚାପ ରହିଛି। ହେଲେ ସମୟ ବଦଳିବା ସହ ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସୁଛି। ଏବେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ବିବାହକୁ ଜୀବନର ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ଭାବେ ନଦେଖି ଶିକ୍ଷା, ଚାକିରି, ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଉଛନ୍ତି।
ଜୀବନସାଥୀ ବାଛିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କ ଆଶା ଓ ମାନଦଣ୍ଡ ବଦଳିଛି। କେବଳ ଭଲ ଚାକିରି, ଆୟ କିମ୍ବା ପରିବାରିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଦେଖିବା ବଦଳରେ ସାଥୀଙ୍କ ମନୋଭାବ, ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ, ସମ୍ମାନ ଓ ସମାନତାର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି। ପରିବାରରେ ଦେଖିଥିବା ଦାମ୍ପତ୍ୟ କଳହ, ବିବାହ ପରେ କ୍ୟାରିୟରରେ ବାଧା, ଘର ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାଙ୍କୁ ହିଁ ‘ଅଡଜଷ୍ଟ’ କରିବାକୁ କୁହାଯିବା ଭଳି ଅନୁଭୂତି ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପଛରେ ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ହୋଇଛି। ଫଳରେ କେବଳ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଇଚ୍ଛା ସହ ସାଲିସ କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଏକୁଟିଆ ରହିବା ଭଲ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କେତେକ ମହିଳା ଭାବୁଛନ୍ତି।
ଭାରତରେ ବିବାହର ବୟସ ବଢ଼ୁଥିବା ତଥ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି। ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଫ୍ୟାମିଲି ହେଲ୍ଥ୍ ସର୍ଭେ ତଥ୍ୟ ଆଧାରିତ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁସାରେ, ୨୦ରୁ ୪୯ ବର୍ଷ ବୟସର ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ବିବାହର ମଧ୍ୟମ ବୟସ ୧୯୯୨-୯୩ରେ ୧୬.୨ ବର୍ଷ ଥିବାବେଳେ ୨୦୧୯-୨୧ରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୧୯.୨ ବର୍ଷ ହୋଇଛି। ସେହିପରି ୨୦ରୁ ୨୪ ବର୍ଷ ବୟସର ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୧୮ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ବିବାହ କରିଥିବାଙ୍କ ଅନୁପାତ ୧୯୯୨-୯୩ରେ ପ୍ରାୟ ୬୬ ପ୍ରତିଶତ ଥିବାବେଳେ ୨୦୧୯-୨୧ରେ ଏହା ହ୍ରାସ ପାଇ ୨୩.୨ ପ୍ରତିଶତ ହୋଇଛି।
ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ମହିଳାମାନେ ଏବେ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ବିବାହ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିଜ ଶିକ୍ଷା, କ୍ୟାରିୟର ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବାରେ ଅଧିକ ସମୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ବିବାହ ବିଳମ୍ବ ହେବାରୁ ଜୀବନରେ ବିବାହ ଆବଶ୍ୟକ କି ନାହିଁ, ତାହା ନେଇ ନିଜେ ଚିନ୍ତା କରିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ମିଳୁଛି।
ତେବେ ଅବିବାହିତ ରହିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ଉପରେ ପରିବାର ଓ ସମାଜର ଚାପ ଏବେ ବି ରହିଛି। ବିଶେଷକରି ‘ବୁଢ଼ାବେଳେ ତୁମର ଦେଖାଶୁଣା କିଏ କରିବ?’ ଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ସେମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି। ହେଲେ ଏହାର ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ମହିଳା ନିଜ ଭାବରେ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନଙ୍କ ଉପରେ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ନିର୍ଭର କରିବା ବଦଳରେ ସଞ୍ଚୟ, ସମ୍ପତ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହଯୋଗକୁ ନେଇ ନିଜସ୍ୱ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ିବାକୁ ଅନେକେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି।
ଅବିବାହିତ ରହିବା ମାନେ ଏକାକୀ କିମ୍ବା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ—ଏହି ପୁରୁଣା ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ବଦଳୁଛି। କେତେକ ମହିଳା ନିଜ ସମୟ, ଟଙ୍କା, ଘର ଓ କ୍ୟାରିୟର ଉପରେ ଅଧିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି। କେହି ବିବାହ ବିନା ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ସମ୍ପର୍କକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଏକାକୀ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ରହିବାର ବିକଳ୍ପ ବାଛୁଛନ୍ତି।
ଆମେରିକାର ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିବାହ ଓ ପରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆସୁଥିବା ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛି। ମର୍ଗାନ୍ ଷ୍ଟାନ୍ଲିର ଏକ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ, ୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ଆମେରିକାର ୨୫ରୁ ୪୪ ବର୍ଷ ବୟସର ୪୫ ପ୍ରତିଶତ ମହିଳା ଅବିବାହିତ ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ରହିପାରନ୍ତି। ୨୦୧୮ରେ ଏହି ଅନୁପାତ ୪୧ ପ୍ରତିଶତ ଥିଲା।
ଯଦିଓ ଆମେରିକାର ଏହି ଆକଳନକୁ ଭାରତ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, ତଥାପି ବିବାହକୁ ନେଇ ବଦଳୁଥିବା ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ବଡ଼ ଚିତ୍ର ଏଥିରୁ ମିଳୁଛି। ଭାରତରେ ବିବାହ ଏବେ ବି ପରିବାର ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ତଥାପି ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ ଆଉ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ। ସଠିକ୍ ସାଥୀ ମିଳିଲେ ବିବାହ କରିବା, ନହେଲେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ବାଛିବା—ଏଭଳି ଚିନ୍ତାଧାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ସମାଜରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
