ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ମାଣକୁ ନେଇ ବିଶ୍ୱରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ଜୋରଦାର ହେଉଥିବା ବେଳେ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୌଡ଼ରେ ଆଉ ଏକ ପାଦ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଛି। ଚୀନ୍ର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ଗୁଜରାଟରେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି।
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ କରିବା ହେଉଛି ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଗବେଷଣାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଏହା ସଫଳ ହେଲେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନର ରାସ୍ତା ଖୋଲିପାରେ।
ଗୁଜରାଟରେ ଚାଲିଛି ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷଣ
‘ଇଣ୍ଡିଆ ଟୁଡେ’ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୁଜରାଟସ୍ଥିତ ଇନ୍ଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଫର୍ ପ୍ଲାଜମା ରିସର୍ଚ୍ଚର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ SST-1 ଟୋକାମାକ୍ରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ୮୨.୬ ଗିଗାହର୍ଟଜ୍ ଗାଇରୋଟ୍ରନ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ଉପକରଣ ହାଇ-ଫ୍ରିକ୍ୱେନ୍ସି ମାଇକ୍ରୋୱେଭ୍ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ଲାଜମାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗରମ ରଖିବାରେ ସହାୟତା କରେ। ଫ୍ୟୁଜନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
କ’ଣ ଏହି କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ?
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ର ହାଲୁକା ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ପରସ୍ପର ସହ ଫ୍ୟୁଜ୍ ହୋଇ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ପୃଥିବୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ କରିବା ପାଇଁ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ରିଆକ୍ଟର ଉପରେ ଗବେଷଣା ଚାଲିଛି।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ତାପମାତ୍ରାରେ ଇନ୍ଧନ ପ୍ଲାଜମା ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ଲାଜମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ହେଉଛି ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଗବେଷଣାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ।
ପ୍ଲାଜମାକୁ କାହିଁକି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା କଷ୍ଟକର?
ପ୍ଲାଜମା ହେଉଛି ପଦାର୍ଥର ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା। ଅତ୍ୟଧିକ ତାପମାତ୍ରାରେ ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ହରାଇଲେ ଏହି ଚାର୍ଜ୍ଡ୍ ଅବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଫ୍ୟୁଜନ୍ ରିଆକ୍ଟରରେ ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ପ୍ଲାଜମାକୁ ରିଆକ୍ଟରର ପାଚେରୀ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାକୁ ଦିଆଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ସହାୟତାରେ ପ୍ଲାଜମାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।
ଭାରତର SST-1 ଟୋକାମାକ୍ କ’ଣ?
SST-1 ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଷ୍ଟେଡି ଷ୍ଟେଟ୍ ସୁପରକଣ୍ଡକ୍ଟିଂ ଟୋକାମାକ୍’ ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଗବେଷଣା ଯନ୍ତ୍ର। ଏହାର ଆକାର ଏକ ବଡ଼ ଡୋନଟ୍ ଭଳି।
ଏଥିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରି ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ପ୍ଲାଜମାକୁ ରିଆକ୍ଟର ପାଚେରୀଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିବାର ପ୍ରୟାସ କରାଯାଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ଲାଜମାକୁ ସ୍ଥିର ରଖିପାରିଲେ ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆହୁରି ନିକଟତର ହୋଇପାରିବ।
ଚୀନ୍ ସହ ଭାରତର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଦୌଡ଼
ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉପରେ କାମ କରୁଛି। ଏବେ ଭାରତର ଏହି ପ୍ରଗତି ଦେଶର ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଗବେଷଣାକୁ ନୂଆ ଗତି ଦେଇଛି।
ତେବେ ଏହାକୁ ଏବେ ହିଁ ‘କୃତ୍ରିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ’ ତିଆରି ହୋଇଗଲା ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦିଗରେ ଭାରତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗବେଷଣାମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ।
